Mae gan Ardd Fotaneg Genedlaethol Cymru sawl casgliad o blanhigion pwysig sydd nid yn unig yn unigryw i Gymru ond i weddill y byd.

Yn yr Ardd yn gyfan gwbl, ac ers 1997, mae gennym 8,000 o wahanol fathau o blanhigion o 240 o deuluoedd, sy’n gyfanswm o 12,000 o gofnodion ar ein cronfa data. O fewn ffiniau ardaloedd megis Yr Ardd Ddeufur a’r Rhodfa, rydyn ni ar hyn o bryd yn datblygu casgliadau o Actaeas (bugbanes), Thalictrum (arianllys troed), Crocosmia (ceirchen goch), Kniphofias (procer coch), Hamamellis (collen ystwyth), Cistus (rhosyn y graig) a Galanthus (lili wen fach).

Gallery not found. Please check your settings.

O fewn y parcdir, rydyn ni’n ehangu ein casgliad o’r Quercus (deri), Betula (bedw), Fagus (ffawydd), Juglandaceae (teulu’r cyll Ffrengig), Sorbus (cerddin a cherddin gwynion) a’r Alnus (gwern).

Mae Coedwigoedd Pedwar Ban yn dangos casgliad o goed a llwyni o wahanol ardaloedd tymherus ar draws y byd sydd wedi cael eu trefnu ar sail llysddaearyddiaeth. Mae’r ardaloedd sy’n cael eu datblygu ar hyn o bryd yn cynnwys Tasmania, rhanbarthau Sichuan ac Yunnan yn Tsieina, ardaloedd i’r Gorllewin o’r Himalayas (Nepal, Pakistan a rhannau o India) ac ardaloedd tymherus ac oerach o Chile.

Gallery not found. Please check your settings.

Fel rhan o’n cyfraniad at y Strategaeth Fyd-eang ar gyfer Cadwraeth Planhigion, ac yn enwedig Target 8 (sy’n nodi y dylai 60% o’r rhywogaethau o blanhigion sydd o dan fygythiad gael eu cadw mewn casgliadau hygyrch ex-situ, yn ddelfrydol yn y wlad wreiddiol), rydyn ni hefyd yn creu casgliad o blanhigion cynhenid Cymreig, a gellir gweld rhai ohonynt yn yr arddangosfa fechan tu ôl Theatr Botanica. Un o uchafbwyntiau’r casgliad yw’r Sorbus leyana, coeden fwyaf prin Prydain, a dim ond mewn niferoedd prin iawn mewn dau safle ym Mannau Brycheiniog y cewch hyd iddo.

Fodd bynnag, ar adeg ysgrifennu’r darn hwn, mae ein casgliad mwyaf arwyddocaol o blanhigion yn y T? Gwydr Mawr.

Caiff  blodau Cyfandirol Penrhyn Gorllewinol De Affrica eu hadnabod fel ‘fynbos’ (llwyn gyda dail mân). Y teuluoedd pwysig yw’r Ericaceae, teulu’r grug (mwy na 500 o rywogaethau), y Protaceae – Proteas a Leucadendrons  (69 o rywogaethau) a’r Restionaceae neu gyrs y Penrhyn (310 o rywogaethau). Mae amrywiaeth y rhywogaethau o blanhigion yn syfrdanol; mae gan Fynydd y Bwrdd (ardal sy’n 57 kilometr sgwâr) 1,500 o rywogaethau, nifer tebyg i nifer y blodau sydd gan Ynysoedd Prydain i gyd.

Ni fedrwch ddod o hyd i 80% o blanhigion De Orllewin Awstralia unrhyw le arall yn y byd. Y teuluoedd pwysig yma yw’r Protaceae (Banksia, Dryandra, Grevillea a’r Hakea yw’r rhai mwyaf nodedig), y Myrtaceae (er enghraifft yr Eucalyptus, Melaleucas a’r Callistemons) a’r Fabaceae, teulu’r pys, sy’n dal nitrogen yn eu gwreiddiau er mwyn eu galluogi i fyw ym mhridd dirywiedig iawn yr ardal (yn enwedig, yr Acacias a’r Cassias).

Gallery not found. Please check your settings.

Nodweddion planhigion y basn Cyfandirol yw’r llwyni sydd â dail persawrus a ddefnyddiwn fel perlysiau yn y gegin (y Lamiaceae, gan gynnwys Teim a Rhosmari), y Cistaceae (rhosynnau’r graig) a’r Fabaceae, yn enwedig banadl.

Caiff Califfornia ei adnabod am ei amrywiaeth enfawr o rywogaethau derw, yn ogystal â’r Ceanothus (coed lelog Califfornia) a’r Arctostaphylos (Manzanitas). Mae llawer o rywogaethau blynyddol Califfornia, megis yr Escholtzias (pabi Califfornia) a’r Limnanthes (planhigion melyn wy), yn awr yn blanhigion poblogaidd yng ngerddi Prydain.

Mae’n bosib taw blodau Chile yw’r rhai lleiaf enwog sy’n cael eu harddangos yma, ond bydd rhai, megis y Berberis a’r Escallonias yn gyfarwydd i rai ohonoch. Y teuluoedd pwysig yma yw’r Lobelias, yr Azaras a sawl aelod o’r teulu Myrtaceae.

Y NEWYDDION DIWEDDARAF

Mawrth 2011 – Daffodil arbennig yn wirioneddol leol

Mawrth 2011Y dasg anoddaf un:  tyfu’r  protea perffaith    

Mawrth 2011Y Blaguryn Mwyaf yng Nghymru